Minimum Stok ve Yeniden Sipariş Noktası: Satın Alma Talebi Ne Zaman Açılır?
Satın alma talebi stok “bittiğinde” değil, kullanılabilir pozisyon yeniden sipariş noktasına indiğinde açılır. Kullanılabilir pozisyon = eldeki stok + zamanında gelecek açık sipariş − rezerve. Yeniden sipariş noktası = ortalama günlük tüketim × gerçekleşen tedarik süresi + emniyet stoku. Yalnız eldeki stoka bakan tablo yolda siparişi olan kaleme ikinci siparişi verdirir, tarihi geçmiş siparişi “geliyor” diye saydırır. Formülleri, ölçümü, Excel kurulumunu ve tablonun yetmediği yeri 408 kalemlik bir deponun bir çeyreğiyle anlatıyorum. Firma, kodlar ve bütün sayılar kurgudur.
Yeniden sipariş noktası, emniyet stoku ve min/maks ne demek?
Yeniden sipariş noktası (ROP), teslime kadar tüketilecek miktar ile sapmaya ayrılan emniyet stokunun toplamıdır; pozisyon buna inince açılan siparişin malı emniyet stoku bitmeden gelir.
- Ortalama günlük tüketim: Son 91 günün (13 hafta) çıkışı ÷ 91. Takvim günüyle hesaplayın; tedarik süresi de takvim günüyle ölçülmeli. Karıştırırsanız ROP sessizce yanlış çıkar: tüketimi takvim, süreyi iş günüyle sayarsanız küçülür, tersinde şişer.
- Tedarik süresi: Sipariş tarihinden malın depoya girdiği güne kadar gerçekleşen gün sayısı; tedarikçinin söylediği süre değil.
- Min / maks: Min, sipariş açtıran eşiktir; eski tabloda elle yazılan sayıdır, bu sayfada ROP. Elle Min, ROP’un altına inemeyeceği tabandır. Maks siparişin tamamlayacağı düzeydir: ROP + günlük tüketim × kapsama günü (bir siparişin kaç günlük tüketimi karşılayacağı).
- Sipariş miktarı: Maks − pozisyon. Tedarikçinin asgari sipariş miktarının altına inmez ve ambalaj katına yukarı yuvarlanır.
Emniyet stoku nasıl hesaplanır?
Başlangıç için basit yolu öneriyorum: emniyet stoku = ortalama günlük tüketim × (en uzun gerçekleşen tedarik süresi − ortalama tedarik süresi). Görülmüş en kötü gecikmeyi karşılar, ani tüketim sıçramasını karşılamaz; standart bir katsayı değil, başlangıç önerim.
İstatistiksel yol tüketim dalgalanmasını da katar. Tedarik süresi sabitse emniyet stoku = z × tüketimin standart sapması × √tedarik süresi; z hizmet düzeyinden gelir, Excel’de NORM.S.TERS(0,95) %95 için 1,645 verir. Süre de değişkense onun sapması da formüle girer (Wikipedia: Safety stock; maddede süre değişkense formül Chopra ve arkadaşlarına dayandırılıyor, sabit süre formülü kaynaksız). Sapma haftalıksa süre de hafta olur.
RZ-220 ısıtıcı rezistansta 13 haftalık tüketimin standart sapması haftada 1,38 adet, tedarik süresi 2 hafta. %95 için 1,645 × 1,38 × √2 ≈ 3,2; yukarı yuvarlanınca 4 adet. Basit yol 3 verdi. Az ve düzensiz tüketilen kalemde istatistik oynak çıkar; basit yoldan başlayıp bir çeyrek sonra karşılaştırın.
Örnek: 408 kalemlik bir depoda bir çeyrek
Bir plastik enjeksiyon fabrikasının bakım ve ambalaj deposunda 408 kalem var: 142 yedek parça (38’i bozulunca makineyi durduran kritik parça), 156 sarf malzemesi ve 110 ambalaj kalemi. Stok Excel’de, her satırda elle yazılmış bir “Min” var; açık siparişler satın almanın kendi listesinde. Sipariş, satır kırmızıya dönünce ya da üretim “bitti” deyince açılıyor.
Bir çeyrekte (13 hafta) şunlar oldu:
- 23 kez stoksuz kalındı, 5’i makine duruşu yarattı. Beşi de kritik yedek parça.
- 9 çift sipariş: Kalem Min’in altında göründü, yoldaki sipariş görülmeden ikincisi açıldı.
- Siparişi verilen 214 kalemin 61’inde gerçekleşen ortalama tedarik süresi Excel’deki süreden uzundu; bunların 44’ü yalnız dört tedarikçiden.
- 97 kalem 13 hafta boyunca hiç çıkış görmedi; 31’i kritik yedek parça.
Pozisyon ROP’a inince sipariş açılsaydı ne olurdu? Her olayı betikte ayrı hesapladım:
| Stoksuz kalmanın nedeni | Olay | Duruş | ROP uyarısı önceden yakalar mıydı |
|---|---|---|---|
| “Bitti” denince sipariş açıldı | 11 | 1 | Evet, 11’i |
| Min, kısa planlanan süreyle kurulmuştu | 6 | 2 | Evet, 6’sı |
| Yeni kalem, ilk çıkıştan önce | 3 | 0 | Hayır (Elle Min yok) |
| Kalıp arızasında toplu çıkış | 2 | 1 | Hayır |
| Tedarikçi beklenenden 17 gün geç getirdi | 1 | 1 | Hayır |
Hesap iyimserdir: uyarıyı gören aynı gün sipariş verir, süre tedarikçinin görülmüş en uzununu aşmaz; 17 günlük gecikme bu varsayımın dışında kalır. Uyarı 23 olayın 17’sini, 5 duruşun 3’ünü önceden yakalardı; 9 çift siparişin hiçbiri açılmazdı. Kalan 6 olayda formül çaresizdir: ilk çıkıştan önce, Elle Min de yoksa sayı üretemez, tek seferlik arıza ortalamayı bilemez, 17 günlük gecikmeyi en uzun süreye göre kurulan emniyet stoku karşılamaz; sonuncusunda tablo gecikmeyi yalnız tarihin geçtiği gün gösterir.
Kullanılabilir pozisyon neden eldeki stoktan farklıdır?
Kullanılabilir pozisyon = eldeki + açık sipariş − rezerve. Rezerve, iş emrine ya da siparişe ayrılmış ama henüz çıkmamış miktardır; nasıl tutulduğu rezerve stok takibi sayfasının konusu.
Açık sipariş iki yönden yanıltır:
- Saymazsanız çift sipariş: RZ-220’nin rafta 6 adedi var, Excel’deki Min 8; tablo “sipariş ver” diyor. Oysa 6 gün sonra 10 adet gelecek ve 2 adet bakım iş emrine ayrılmış: pozisyon 6 + 10 − 2 = 14, ROP 10’un üstünde. İkinci sipariş gereksiz.
- Körü körüne sayarsanız gecikmeyi saklar: KA-12 kalıp ayırıcı spreyde rafta 30 kutu var, 96 kutuluk siparişin beklenen tarihi 4 gün önce geçti. Sayılırsa pozisyon 126, uyarı çıkmaz. Önerdiğim kural: beklenen tarihi geçmiş sipariş, tedarikçi yeni tarih verip tablo güncellenene kadar pozisyondan düşer ve ayrı bir “Gecikmiş” sütununa geçer. KA-12’de pozisyon 30’a, ROP 48’in altına iner; uyarı “Önce gecikeni sor” olur. Tedarikçi 5 gün sonrası için tarih verirse pozisyon yine 126 olur, sipariş açılmaz.
Çok depoda pozisyon depo bazında hesaplanır.
Tüketim nasıl tahmin edilir?
Düzenli dönen kalemde son 13 haftanın ortalaması yeter. Dört durum ayrı kural ister:
- Üretim planına bağlı kalem: Koli, poşet, streç film gibi ambalajın tüketimi önümüzdeki haftaların üretim planından hesaplanır (planlanan adet × birim başına ambalaj).
- Yeni kalem: NZ-08 nozul ucu 24 gün önce tanımlandı ve 14 adet çıktı. 91’e bölünce ROP 5, tanımlandığından beri geçen 24 güne bölününce 16 çıkıyor; rafta 9 adet varken ilk hesap susar, ikincisi uyarır. İlk haftalarda benzer kalemin tüketimine göre bir Elle Min girin.
- Hiç hareket görmeyen kalem: Formül 0 verir. Kritik yedekte (TK-J termokupl) bu, stok sıfırlanana kadar uyarı yok demektir. Güvenli en az adedi bakım sorumlusu Elle Min olarak girer; örnekteki 31 kalem bu sınıfta.
- Tek seferlik büyük çıkış: Kalıp arızası ortalamayı şişirir. Hareketi Tür’de “Arıza” diye girin; Tüketim formülü yalnız “Çıkış”ı toplar.
Tedarik süresi nasıl ölçülür?
Tedarik süresi her teslimde sipariş ile depoya giriş arasındaki gün olarak kaydedilir, ortalaması tedarikçi bazında alınır; kalem başına teslim sayısı azdır.
Örnekte T-04 (rezistans ve termokupl) için Excel’de 10 gün yazıyordu. Son altı teslim 12, 14, 11, 19, 13 ve 15 gün sürdü: ortalama 14, en uzun 19, altısı da planın üstünde. ROP’u 10 günle kuran tablo, mal geldiğinde emniyet stokunu tüketmiş olur. 61 kalemlik sapmanın 44’ü dört tedarikçiden geldiği için satın alma süreyi önce bu dördüyle konuşur.
Kısmi teslimde süreyi son partinin giriş tarihiyle ölçün.
Excel’de kurulum: üç tablo, bir uyarı sütunu
Üç Excel Tablosu yeter. Formüller Türkçe Excel adları ve ; ayracıyla; İngilizce Excel’de ÇOKETOPLA SUMIFS, ÇOKEĞERORTALAMA AVERAGEIFS, ÇOKEĞERMAK MAXIFS, TAVANAYUVARLA CEILING, YUKARIYUVARLA ROUNDUP olur.
- Hareketler: Tarih · Kod · Tür (Giriş, Çıkış, Arıza, Sayım) · Miktar. Eldeki stok bu tablodan hesaplanır; kurulumu Excel’de stok takibi rehberinde.
- Siparişler: Sipariş No · Kod · Tedarikçi · Sipariş Tarihi · Beklenen · Miktar · Teslim Alınan · Teslim Tarihi · Durum · Kalan · Tedarik Gün.
- Kalemler: Kod · Grup · Tedarikçi · Tanım Tarihi · Plan Tedarik · Elle Min · Kapsama · Asgari · Katı · Rezerve, ardından formül sütunları.
Siparişler’de iki formül:
Kalan: =EĞER([@Durum]="İptal";0;MAK(0;[@Miktar]-[@[Teslim Alınan]]))
Tedarik Gün: =EĞER([@[Teslim Tarihi]]="";"";[@[Teslim Tarihi]]-[@[Sipariş Tarihi]])
Kalemler’deki formül sütunları:
Eldeki: =ÇOKETOPLA(Hareketler[Miktar];Hareketler[Kod];[@Kod];Hareketler[Tür];"Giriş")-ÇOKETOPLA(Hareketler[Miktar];Hareketler[Kod];[@Kod];Hareketler[Tür];"Çıkış")-ÇOKETOPLA(Hareketler[Miktar];Hareketler[Kod];[@Kod];Hareketler[Tür];"Arıza")+ÇOKETOPLA(Hareketler[Miktar];Hareketler[Kod];[@Kod];Hareketler[Tür];"Sayım")
Tüketim: =ÇOKETOPLA(Hareketler[Miktar];Hareketler[Kod];[@Kod];Hareketler[Tür];"Çıkış";Hareketler[Tarih];">"&BUGÜN()-91)
Günlük: =[@Tüketim]/MAK(1;MİN(91;BUGÜN()-[@[Tanım Tarihi]]))
Tedarik: =EĞERHATA(ÇOKEĞERORTALAMA(Siparişler[Tedarik Gün];Siparişler[Tedarikçi];[@Tedarikçi];Siparişler[Tedarik Gün];">0");[@[Plan Tedarik]])
En Uzun: =ÇOKEĞERMAK(Siparişler[Tedarik Gün];Siparişler[Tedarikçi];[@Tedarikçi])
Emniyet: =YUKARIYUVARLA([@Günlük]*MAK(0;[@[En Uzun]]-[@Tedarik]);0)
ROP: =MAK([@[Elle Min]];YUKARIYUVARLA([@Günlük]*[@Tedarik]+[@Emniyet];0))
Maks: =[@ROP]+MAK(1;YUKARIYUVARLA([@Günlük]*[@Kapsama];0))
Açık: =ÇOKETOPLA(Siparişler[Kalan];Siparişler[Kod];[@Kod];Siparişler[Beklenen];">="&BUGÜN())
Gecikmiş: =ÇOKETOPLA(Siparişler[Kalan];Siparişler[Kod];[@Kod];Siparişler[Beklenen];"<"&BUGÜN())
Pozisyon: =[@Eldeki]+[@Açık]-[@Rezerve]
Uyarı: =EĞER([@Pozisyon]<=[@ROP];EĞER([@Gecikmiş]>0;"Önce gecikeni sor";"Sipariş aç");EĞER([@Gecikmiş]>0;"Gecikeni sor";""))
Önerilen: =EĞER([@Pozisyon]<=[@ROP];TAVANAYUVARLA(MAK([@Asgari];[@Maks]-[@Pozisyon]);[@Katı]);0)
Dikkat edilecekler:
">"&BUGÜN()-91bugün dahil tam 91 günü alır.MAK(1;…)günlüğü 0 olan kalemde Maks’ı ROP’un üstünde tutar; yoksa sipariş verilen kalem aynı uyarıyı vermeye devam eder.- Sayım satırına sayım farkı (eksi olabilir) yazılır. Teslimi iki yere girersiniz, Hareketler’e Giriş ve Siparişler’e Teslim Alınan; biri atlanırsa pozisyon yanlış çıkar.
- Tedarik’teki
">0"boş Tedarik Gün’ü ortalamadan dışarıda tutar. Hiç teslim yoksaEĞERHATAPlan Tedarik’e düşer, En Uzun 0 döner, emniyet 0 olur. ÇOKEĞERMAKExcel 2019 ve sonrasında var, 2016’da yok (Microsoft: ÇOKEĞERMAK). 2016’da=MAK(EĞER(Siparişler[Tedarikçi]=[@Tedarikçi];Siparişler[Tedarik Gün];0))yazıp Ctrl+Shift+Enter ile girin.TAVANAYUVARLAsayıyı ikinci bağımsız değişkenin katına yukarı yuvarlar (Microsoft: TAVANAYUVARLA). Katı sütununa veri doğrulamayla en az 1 zorunluluğu koyun. Asgari sipariş kattan büyükse sonuç ikisini de karşılar.ÇOKETOPLA’da toplanacak aralık ilk bağımsız değişkendir (Microsoft: ÇOKETOPLA). Beklenen sütununu veri doğrulamayla zorunlu tutun.
Formüller örnekteki beş kalemde şunu veriyor:
| Kalem | Günlük · Tedarik/En uzun | Emniyet · ROP · Maks | Pozisyon → sonuç |
|---|---|---|---|
| RZ-220 rezistans | 0,44 · 14/19 | 3 · 10 · 37 | 6 + 10 − 2 = 14 → uyarı yok |
| KL-410 koli | 200 · 7/10 | 600 · 2.000 · 8.000 | 1.850 → sipariş aç, 6.250 |
| KA-12 sprey | 3 · 12/16 | 12 · 48 · 138 | 30 (96 gecikmiş) → önce gecikeni sor, 108 |
| TK-J termokupl | 0 · 14/19 | 0 · 2 (Elle Min) · 3 | 1 → sipariş aç, 2 |
| NZ-08 nozul ucu | 0,58 · 18/25 | 5 · 16 · 51 | 9 → sipariş aç, 42 |
KL-410’da maks − pozisyon 6.150, asgari 1.000’in üstünde; 250’lik pakete yuvarlanınca 6.250. Pozisyon ROP’a eşitse de uyarı çıkar.
Hangi kaleme ne kadar emek?
Her kaleme aynı özen gerekmez. Kalem bitince makine duruyor mu? Duruyorsa ucuz ve hareketsiz de olsa Elle Min ve sık sayım ister; formülün 0 vermesine bırakılmaz. Kalanı yıllık tüketim değerine göre A, B, C ayırın; A’yı haftalık, C’yi ayda bir gözden geçirin, sınırları şirketinize göre koyun.
Eşik takibi ne zaman tablodan çıkmalı?
Karar sorusu: pozisyonun üç parçasını aynı anda güncel tutan tek bir kişi var mı? Varsa tablo yeter. Hareketi depo, tarihi satın alma, rezerveyi bakım giriyorsa tablo ancak herkes zamanında güncellediği gün doğrudur.
| Yol | Ne zaman | Sınır |
|---|---|---|
| Elle Min sütunu | Az kalem, tek kişi, kısa tedarik | Açık sipariş görünmez; çift sipariş ve geç fark edilen kalem |
| Üç tablolu Excel kurulumu | Birkaç yüz kalem, bir iki kişi giriyor | Tarih ve teslimler elle girilir; geç güncellenen satır yanlış uyarı verir |
| ERP’nin yeniden sipariş özelliği | Stok ve satın alma zaten ERP’de | Süre ve emniyet elle girildiyse aynı ölçüm işi orada da var |
| Özel web uygulaması | Depo, satın alma ve bakım ayrı kişiler; kritik yedek çok | Çıkış kaydı girilmezse o da yanlış hesaplar |
Uygulama gerekmeyen durumlar: Birkaç düzine kalem, tek depo ve stoğu da siparişi de aynı kişi tutuyorsa yukarıdaki formüller yeter. ERP’niz yeniden sipariş noktası hesaplıyorsa önce oradaki süre ve emniyet parametrelerini gerçekleşen değerlerle güncelleyin; yanına ikinci tablo iki ayrı gerçek yaratır.
Kurulacak uygulamada eşik altı uyarısı nasıl işler?
İhtiyaca göre kurulabilir, kapsam ilk adımda yazılı belirlenir. Örnekteki fabrika için geliştirilebilecek işlevler:
- Depo çıkışı iş emri ya da makineyle girer; arıza çıkışı ortalamaya girmez.
- Satın alma uyarı listesinde pozisyonun üç parçasını ve önerilen miktarı görür, talebi oradan açar; açık talebi olan kaleme ikinci talep uyarı verir.
- Beklenen tarihi geçen sipariş kendiliğinden “Gecikmiş” listesine düşer ve satın almaya bildirilir (kanalı ilk adımda birlikte seçeriz).
- Teslim kaydedilince tedarik süresi kendiliğinden yazılır.
- Bakım sorumlusu kritik yedeklerin Elle Min’ini, yönetici kapsama günlerini değiştirir; her değişiklik eski ve yeni değeriyle iz kaydına düşer.
Yapay zekâ, tedarikçinin “sevkiyat gelecek hafta” gibi e-posta cevabından yeni tarihi okuyup Beklenen alanı için öneri hazırlayabilir; satın alma onaylamadan tarih değişmez. Sipariş miktarını ve ROP’u model değil, yukarıdaki kurallar hesaplar. ERP’den stok okuma ya da ERP’ye talep yazma kapsamda değerlendirilir.
Uygulama şirketiniz adına açılabilecek bir sanal sunucuda (VPS) çalışır; kayıtlar sizindir, her an Excel ya da CSV olarak alınır. Küçük ve orta ölçekli ekipte kullanıcı başına lisans yoktur, maliyet sunucu ve bakımdır. Kaynak kod çalıştırma talimatı, bağımlılık listesi ve bilinen sınırlarıyla erişiminizdeki bir depoda durur. Genel yaklaşım ekibinize özel web uygulamaları sayfasında.
İlk görüşme ücretlidir. İletişim sayfasından kalem sayınızı, son çeyrekte kaç kez stoksuz kaldığınızı ve açık siparişleri bugün nerede tuttuğunuzu yazın.
Doğrulamadığım noktalar
Kaynakları 01.11.2026’da okudum.
- Formülleri Excel’de ya da Google E-Tablolar’da çalıştırmadım; mantıklarını ve örnekteki her sayıyı bir Python betiğinde sınadım.
TAVANAYUVARLA’nın 0 katta ne döndürdüğünü Microsoft sayfasında bulamadım; Katı sütunundaki veri doğrulama bu yüzden.- Boş Beklenen ve Tedarik Gün hücrelerinin ölçütlere uyumunu denemedim; boş Beklenen’li satırın Açık’a da Gecikmiş’e de girmeyeceği çıkarımımdır.
- İstatistiksel formülleri ansiklopedi maddesinden aktardım, makaleyi okumadım.
Sıkça Sorulan Sorular
Tedarikçinin asgari sipariş miktarı aylık tüketimimden fazlaysa ne yapmalıyım?
Formül asgari miktarı uygular; sorun malın aylarca rafta beklemesidir. Tedarikçiyle çerçeve sipariş ve parçalı teslim konuşun: miktar tek siparişte, teslim parça parça. Her parça Siparişler’de kendi beklenen tarihiyle ayrı satır olur.
Sayım farkı çıkınca yeniden sipariş noktası değişir mi?
ROP değişmez, pozisyon değişir: eksik çıkan sayım eldeki stoğu düşürür ve uyarı hemen çıkabilir. Fark her sayımda eksi yönde tekrarlıyorsa çıkışların bir kısmı kaydedilmiyordur; tüketim, dolayısıyla ROP düşük hesaplanır.
Formüller her gün değiştiği için eşikler de her gün mü oynar?
Evet, BUGÜN() pencereyi kaydırır; düzenli kalemde değişim küçüktür. Haftalık sabit liste için BUGÜN() yerine haftada bir güncellediğiniz Kesim tarih hücresini kullanın.
Nasıl çalışıyorum?
Çalışma saati paketleri
WhatsApp’tan ya da telefonda işinizden ve ihtiyacınızdan bahsedin; 5 ile 40 saat arasında bir çalışma paketinde anlaşalım, ben gerekenleri yapmaya başlayayım. Aldığınız şey bir takvim aralığı değil, doğrudan sizin işinize harcanacak net mesai. 40 saati üç gün aralıksız çalışarak da kullanabiliriz, bilerek zamana yayıp bir yılda da bitirebiliriz — işin gerektirdiği neyse o. İşin ne kadar süreceğini tahmin etmeye değil, işi yapmaya vakit harcarım; harcadığım her saatin işinizde kalıcı bir karşılığı olur. Faydalı olduğunu düşündüğünüz sürece bu şekilde devam ederiz.
Neden aylık değil?
40 saat 1 hafta mı oluyor?
Aylık sabit ücrette iki taraf da yanlış yere bakar: siz sabit gidere, karşı taraf kaç tane daha böyle sözleşme bağlayabileceğine. Saat üzerinden çalışınca ikimizin de baktığı yer aynı olur — yapılan işin gerçek değeri. "Toplamda ne kadar tutar?" sorusunun peşinen net bir cevabı olmaması bu modelin doğal maliyeti, farkındayım. Ama sonuç üretmeyen bir yapıya aylarca sabit ücret ödemek yerine yalnızca işinize ayrılan nitelikli zamanı ödersiniz, o zamanın nereye gittiğini de baştan sona görürsünüz. Müşterilerimin benimle tekrar tekrar çalışmasının sebebi bu.
