Yapay Zekâya Yolu Değil Adresi Ver: Akıllı Model Neden Hep Aynı İşi Çıkarıyor

Yapay zekâya işi adım adım anlattığında, akıllı model de basit model de aynı işi çıkarır ve akıllı olmasının bir farkını göremezsin. Sebep modellerde değil, verdiğin tarifte: adres yerine yol tarifi veriyorsun. Ben de böyle yapıyordum. Bu yazıda yolu ne zaman senin çizmen, adresi ne zaman vermen gerektiğini kendi işimden iki örnekle anlatıyorum. Kavramın temeli için Yapay Zeka Ajanı Nedir ve AI Agent ile LLM farkı yazılarına, bütün konu haritası için Agentic AI Rehberi sayfasına bakabilirsin.

Her adımı anlatınca iki model eşitlenir

Taksiciye her köşede nereden döneceğini söylersen, onun bildiği kestirmeyi hiç göremezsin. Yolu sen çizdiğin için sürücünün bilgisi devreye girmez; o sadece direksiyonu tutar.

Yapay zekâda da aynısı olur. İkisine de aynı adımları yazarsan ikisi de o adımları uygular. Akıllı modelin akıllılığını, ona gideceği yeri söyleyip özgür bıraktığında görürsün. Yolu tarif etmeme korkusu da bilinen bir refleks: “Yolu yazmazsam yanlış yere gider.” Ben de öyle düşünüyordum.

Yavaş sitem: ayar ayar sormak ile hedefi yazmak

Sitem yavaştı. Yapay zekâya ayar ayar sordum: şu eklentiyi aç, şunu kapat. Her cevap doğruydu, site yine yavaştı. Doğru ayarı bulana kadar sormaya devam etmek gerektiğini sandım.

Sonra ayar sormayı bıraktım ve yalnızca bu sayfanın telefonda anında açılmasını istediğimi yazdım. Cevap bir eklenti olmadı; adını bile bilmediğim bir altyapı önerdi ve siteyi hemen oraya taşıdık.

Bir kere denk gelmiş olabilir, doğru. O yüzden ikinci örneği de anlatıyorum.

Rakip fiyatları: aynı şey ikinci kez oldu

Rakip fiyatlarında da aynısı yaşandı. Verileri nasıl aktaracağımı adım adım soruyordum. “Bana rakiplerin güncel fiyatları lazım” diye yazınca, hiç kullanmadığım programlarla çözdü.

İki örnekte de dönüm noktası aynıydı: adım sormayı bıraktım, ihtiyacı yazdım.

Yol ne zaman doğru

Yol tarifi tamamen yanlış değil. Her ay aynı çıkması gereken bir rapor düşün: adım adım yazmazsan her ay başka bir tablo gelir. Orada sürpriz istemezsin.

Hep aynı sonucu istediğin, gözü kapalı tekrar eden işte yolu sen çizersin. En uç hâli formüldür. Biraz akıl isteyen kısım varsa onu basit ve hızlı bir modele verirsin. Varışı ise araştırma yapabilen akıllı modele tarif edersin; yöntemini değiştirmek istediğin işlerde asıl fark orada ortaya çıkar.

Varış tarifi: adres, varışı gösteren işaret ve durma yeri

Adresi söylemek yetmez. Yalnızca “hızlı olsun” yazan biri sitesinin hızlandığını ama iletişim formunun çalışmaz olduğunu görebilir. Taksiciye adresi söylemiş, kapıyı tarif etmemiştir.

Yapay zekâda vardığını neyin göstereceğini de sen yazarsın. Benim tarifim şuydu:

• sayfa telefonda anında açılacak,
• formlar çalışacak,
• aramadaki yeri kaybolmayacak.

Bu tarif aynı zamanda durma yerini de söyler. Taksici kapıyı görünce durur; nerede duracağını bilmeyen model ise kurcalamaya devam eder. Formu düzelttirdikten sonra modelin hız için başka şeyleri kurcalamaya devam etmesi tam buydur. Bu üç şey tutuyorsa iş bitmiştir.

Varış tarifi yol tarifinden daha zor. Çünkü önce ne istediğini senin bilmen gerekiyor; hedefi bilmeyen hedef veremez.

İkisi de yanlış değil

Sonuçta biri yanlış, öteki doğru değil. Tekrar eden işe yol yazılır, yöntemini değiştirmek istediğin işe varış. Önemli olan hangi işi hangi modele vereceğini bilmek: raporum hızlı modele adım adım gidiyor, sitemin derdi akıllı modele varış olarak gidiyor. Varış tarifinin tuzakları başka bir videonun konusu.